Δρ. Παναγιώτης Χ. Ανδρέου
Αναπληρωτής Καθηγητής Χρηματοοικονομικής στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου
Πρόεδρος του Financial Wellbeing Institute
Η επένδυση χρημάτων είναι μια δεξιότητα ζωής που μπορεί να ενισχύσει την χρηματοοικονομική ευημερία κάθε ανθρώπου, αρκεί να γίνεται με γνώση και σύνεση. Γι’ αυτό και η κατανόηση των βασικών αρχών γύρω από τον κίνδυνο και την απόδοση, αλλά ιδιαίτερα της σημασίας της διαφοροποίησης του κινδύνου, είναι θεμελιώδης.
Μέσα από έρευνα που πραγματοποιήσαμε στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΤΕΠΑΚ), εξετάσαμε πόσο καλά κατανοούν οι νέοι και νέες στην Κύπρο αυτές τις έννοιες. Ειδικότερα, συγκρίναμε τις επιδόσεις φοιτητών/τριών που είχαν ή δεν είχαν διδαχθεί οικονομικά στο λύκειο. Τα αποτελέσματα φανερώνουν δύο σημαντικά συμπεράσματα:
- 80% απάντησαν σωστά σε ερώτηση κατανόησης της σχέσης κινδύνου και απόδοσης.
- Όμως μόλις 31% απάντησαν σωστά σε ερώτηση για τη χρησιμότητα της διαφοροποίησης του κινδύνου (π.χ. γιατί έχει αξία να μοιράζεις τις επενδύσεις σου σε διαφορετικά χρηματιστηριακά προϊόντα).
Αν αναλύσουμε τα αποτελέσματα με βάση την προηγούμενη έκθεση των φοιτητών/τριών σε οικονομικά μαθήματα στο σχολείο, βλέπουμε ξεκάθαρα ότι:
- Όσοι είχαν διδαχθεί οικονομικά στο λύκειο:
- 80% σωστές απαντήσεις στη σχέση κινδύνου-απόδοσης
- 43% σωστές απαντήσεις στη διαφοροποίηση κινδύνου
- Όσοι δεν είχαν διδαχθεί οικονομικά:
- 79% σωστές απαντήσεις στη σχέση κινδύνου-απόδοσης
- Μόλις 29% στη διαφοροποίηση κινδύνου
Εντυπωσιακά, η διαφορά στο δεύτερο σημείο φτάνει τις +14 ποσοστιαίες μονάδες, δείχνοντας ότι η κατανόηση της διαφοροποίησης ενισχύεται σημαντικά όταν υπάρχει χρηματοοικονομική εκπαίδευση.
Γιατί έχει σημασία αυτή η γνώση; Επειδή η παγίδα του να βάζει κανείς «όλα τα αυγά στο ίδιο καλάθι» μπορεί να αποβεί καταστροφική. Η διαφοροποίηση ή η διασπορά του επενδυτικού κινδύνου είναι ο πιο απλός και αποτελεσματικός τρόπος για να μειώσει κανείς το ρίσκο που αναλαμβάνει, χωρίς να θυσιάζει απαραίτητα την προσδοκώμενη απόδοση. Η άγνοια αυτής της έννοιας οδηγεί συχνά σε βιαστικές, υπεραπλουστευμένες και, τελικά, επικίνδυνες επενδυτικές επιλογές. Κάτι που είναι ιδιαίτερα κρίσιμο στις μέρες μας, όπου οι νέοι καλούνται όλο και πιο νωρίς να διαχειριστούν αποταμιεύσεις, συνταξιοδοτικά πλάνα και επενδυτικές αποφάσεις, ενώ ταυτόχρονα βομβαρδίζονται από παντού με «ευκαιρίες» επένδυσης σε προϊόντα δύσκολα να κατανοηθούν, που υπόσχονται εύκολο και γρήγορο πλουτισμό. Κι αν αγνοούν τα βασικά χρηματοοικονομικά για να ενεργήσουν υπεύθυνα και με σύνεση, είναι πολύ πιθανό να κάνουν λανθασμένες επιλογές, να υποστούν ζημιές και τελικά να μην καταφέρουν να πετύχουν τους μακροπρόθεσμους στόχους τους.
Η έρευνα αυτή του ΤΕΠΑΚ μας θυμίζει πως ακόμη κι αν η έννοια της «απόδοσης» είναι πιο εύκολα αντιληπτή ανάμεσα στους νέους, η ουσιαστική διαχείριση επενδυτικού κινδύνου απαιτεί εκπαίδευση. Δεν αρκεί να ξέρουμε πως οι επενδύσεις εμπεριέχουν ρίσκο,αλλά είναι και απολύτως απαραίτητο να ξέρουμε πώς να το διαχειριστούμε προς όφελος μας. Και εδώ, όπως και στις άλλα έρευνες του ΤΕΠΑΚ, προκύπτει ξανά η αξία της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης. Γιατί το να μάθεις νωρίς να σκέφτεσαι με όρους κινδύνου και ισορροπίας είναι μια δεξιότητα που χτίζει οικονομική ανθεκτικότητα σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
